Ostatnio dużo myślę nad podejściem społeczeństwa i jednostki do tematów związanych ze światopoglądem i nastawieniem do życia, które nie są silnie zakotwiczone w optymizmie. Zdaje się, że optymizm jest przez przytłaczającą większość ludzi uważany za nieodłączny element szczęśliwego życia. Wiele osób nie wyobraża sobie satysfakcjonującego życia, w którym dominuje neutralność, a tym bardziej pesymizm. Zawsze miałem wrażenie, że to wynika głównie z praktyczności i jest jakąś formą utylitaryzmu. Ale czy to podejście nie zaczyna zjadać własnego ogona?
W wielu codziennych sytuacjach preferuje się, żeby mówić pozytywnie albo wcale. Uśmiechać się nawet, jeśli nie czujemy powodu. Być zainteresowanym, nawet gdy coś nas nie obchodzi. O ile w Polsce mamy jeszcze względny luz, oczekiwania są lżejsze i "polish smile" nie jest niczym wyjątkowym, to przenika do nas coraz więcej kultury zachodu i to zaczyna się realnie zmieniać. Widać to szczególnie w pracy, kulturze i internecie. W świecie, gdzie ludzie mają coraz większą świadomość o problemach (swoich i społeczeństwa), zdaje się, że coraz ciężej jest rozmawiać o tym co "niewygodne".
Toksyczna pozytywność jest najprostszym przykładem, ale to tylko wierzchołek góry lodowej. Ktoś wpadł na pomysł, że jeśli będziemy udawać, że negatywne emocje nie istnieją, to ludzie przestaną je czuć. Powoduje to tylko, że ci którzy są radośni i pozytywni czują się jeszcze swobodniej, a wszyscy inni muszą się dostosować i tłumić w sobie wszystko co "złe". Kto miał źle, to teraz ma jeszcze gorzej. Problem zamieciony pod dywan problemem "rozwiązanym".
Czytając tutaj wpisy na tematy związane z nihilizmem, pesymizmem lub codziennymi problemami, zauważam podobne zachowania. Ktoś nie widzi sensu w tym, co utarło się jako wzór dobrego życia, stracił motywację, albo nie lubi tego jak wygląda świat? To znaczy, że na pewno za dużo o tym myśli, ma nadmiar wolnego czasu albo doomscrolluje. Przecież życie jest piękne. A tak w ogóle to zrób sobie dziecko, mi pomogło (trust me bro). Jak ci się nie podoba, to problem jest z tobą, pewnie masz depresję, idź na terapię (nie neguję skuteczności terapii, tylko zabijanie dyskusji tym argumentem). Wiadomo, że to nie jedyne odpowiedzi, ale wystarczająco popularne by je wytknąć.
To co mogłoby komuś pomóc i/albo być nawet ciekawą dyskusją filozoficzną często zamienia się w festiwal copium. Często ludzie zamiast rozmawiać o problemie, skupiają się na tym jak najlepiej udawać, że go nie ma. Super, że przez zapierdol w kołchozie i dziecko nie masz czasu się przejmować czy jest źle czy nie. Jest to jakaś strategia. Tylko to niekoniecznie pomaga osobie, która nie chce uciekać od negatywów. Nie da się jednym prostym sposobem rozwiązać tego o czym mówi nihilizm i pesymizm filozoficzny. Każdy wnosi do tematu, co uważa za istotne, więc przejdę do konkretów zamiast pisać co mi się nie podoba.
Warto podnieść trochę świadomość i odczarować alternatywy do ślepego optymizmu i kultu copium. Uważam, że to nie są rozwiązania dla każdego, ale jest część społeczeństwa, która może na tym dużo zyskać. Ktoś z naturalnym przysposobieniem do optymizmu, albo lubiący swoje obecne copium, może spokojnie być zadowolony z tego co ma i nie drążyć dalej tematu. Jak ktoś doczytał do tej pory, to już pewnie czuje czy to dla niego.
Po pierwsze - można mieć poglądy nihilistyczne, a nawet pesymistyczne i normalnie funkcjonować. To nie jest równoważne z rezygnacją z życia. Nie oznacza (choć nie wyklucza) chorób takich jak depresja. Istnieją poważne nurty filozofii, które mogą pomóc zrozumieć jak wygląda życie w świecie pozbawionym z góry ustalonego sensu. Są też takie, które pomagają znaleźć motywację i chęci do życia, pomimo tych "niewygodnych" założeń. Nie trzeba zmieniać swoich przekonań i odrzucać negatywnych myśli, żeby móc normalnie żyć. Nie każdy musi być optymistą.
Po drugie - w społeczeństwie preferującym optymizm i ekstrawersje, pesymista może czuć się wyobcowany i niezrozumiany. Jest to realny problem i nie zawsze da się go łatwo rozwiązać. W kulturze, w której samo określenie "pesymista" brzmi pejoratywnie, ciężej jest takim osobom poznać ludzi o podobnym światopoglądzie. Co nie znaczy, że to niemożliwe. Duża część nie chce się wychylać, ale cały czas gdzieś są i da się ich znaleźć. Odrzucenie optymizmu nie wymaga izolacji społecznej i nie zawsze musi powodować wykluczenie. Da się też normalnie przyjaźnić z optymistami i nie trzeba udawać kogoś innego, by to było możliwe.
Po trzecie - z praktycznie każdej filozofii można wyciągnąć coś co poprawi nam życie, nawet takich jak nihilizm (Nietzsche) i pesymizm filozoficzny (Schopenhauer, Cioran, Zapffe). Absurdyzm (Camus), egzystencjalizm (Kierkegaard, Sartre) i stoicyzm (Marek Aureliusz, Seneka, Epiktet) są świetnymi i przystępnymi przykładami. To nie jest, tak jak niektórzy to przedstawiają, lektura dla ludzi z depresją. Nie jest też może super podnosząca na duchu, ale nie wszystkim pomaga to samo. Czytanie nawet o najcięższych tematach pozwala lepiej zrozumieć własne emocje i psychikę. Warto spróbować, szczególnie gdy "pozytywne" opcje nie pomagają.
Po czwarte - brak motywacji spowodowany niezaspokojoną potrzebą sensu, niezadowoleniem ze świata lub znudzeniem nie jest automatycznie czymś złym co trzeba jak najszybciej naprawić. Społeczeństwo i kultura narzucają presję, ale to my często sami decydujemy się jej ulegać. Czasami wystarczy po prostu odpuścić i skupić się na jakiś czas na samych podstawach. Czas poświęcony na ustabilizowanie życia i odpoczynek to nie jest czas stracony. Nie trzeba się cały czas rozwijać, iść do przodu i nie oglądać za siebie. Comparison is the thief of joy.
Zapraszam do dyskusji :) Mogę polecić coś do czytania lub obejrzenia, jak kogoś interesują jakieś konkretne z poruszonych tematów.