Ég tók saman tímalínuna yfir það hvenær útlendingaandúðin fór að aukast gífurlega hér á landi og tengslin þar á milli. Ég er í sumafríi svo ég hef ágætis tima til að taka þetta saman. :)
Það er mjög skýrt samhengi á milli þess hvenær stjórnvöld lenda í krísum og hvenær útlendingamál eru dregin fram til að dreifa athyglinni. Þetta er þekkt.
Ef maður skoðar tímalínuna sést vel hvernig þetta spilaðist saman.
Fyrst var það Íslandsbankasalan vorið 2022. Í mars það ár fór fram sala þegar hlutur ríkisins í bankanum var seldur á afslætti í lokuðu útboði fyrir útvalda fjárfesta, eða það sem þau kölluðu "fagfjárfesta“. Þar á meðal voru aðilar nátengdir forystu Sjálfstæðisflokksins, þar á meðal faðir sjálfs fjármálaráðherrans sem bar ábyrgð á sölunni. Brotið var á reglum um gagnsæi, framkvæmdin braut gegn reglum um góða stjórnsýslu og hún vakti upp réttmæta hneykslun og stórar spurningar um spillingu og vildarkjör.
Almenningur var réttilega bálreiður, risa mótmæli brutust út, traust til ríkisstjórnarinnar hrundi og stjórnarandstaðan sótti hart að þeim. Viðbragð stjórnvalda lét ekki standa á sér heldur, stuttu síðar byrjuðu ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, og síðar VG og Framsóknar, að ræða "stjórnlaust ástand“ á landamærunum með miklu dramatískari hætti en áður. Mogginn og fleiri hægri miðlar og hlaðvarpsveitur pikkuðu þetta upp og sumir ráðherrar fóru að stýra orðræðunni með frösum eins og "við hljótum að mega ræða hlutina“ og áður en við vissum af voru þessir frasar farnir að heyrast víðast hvar á kaffistofum landsmanna. Ekki bara þessi frasi heldur fleiri. Ég man ekki alveg alla frasna.
Svo kom að "ábyrgð“ VG og flóttanum frá vinstri gildum í kringum 2023. Katrín Jakobsdóttir og Vinstri græn þurftu sífellt að verja setu sína í ríkisstjórn með hægrimönnum. Til að halda óvinsælu stjórnarstarfinu saman fór VG að gefa eftir í mannúðarmálum. Í stað þess að standa vörð um réttindi flóttafólks fór VG að taka undir þá orðræðu að kerfið væri "sprungið“ og að innviðirnir heilbrigðiskerfið og húsnæðismarkaðurinn réðu ekki við fólkið. Með því að kenna flóttafólki um húsnæðisvandan og ástandið í heilbrigðiskerfinu tókst ríkisstjórninni að flytja ábyrgðina af eigin vanfjármögnun og skipulagsleysi yfir á hóp sem getur ekki varið sig, fólk sem þau buðu að koma hingað btw, og meirihlutin af flottafolki var frá Úkraínu og Vensúela. Þau þurftu einfaldlega að afvegaleiða athyglina frá mjög óvinsælli ríkisstjórn.
Þessi orðræða ýtti undir nýju útlendingalögin og lokuðu búðirnar í kringum 2023 og 2024. Hápunkturinn á þessari þróun var þegar Jón Gunnarsson og síðar Guðrún Hafsteinsdóttir keyrðu í gegn ný útlendingalög sem skertu réttindi fólks gríðarlega, meðal annars með því að svipta fólk þjónustu og húsnæði eftir synjun, svo þau enduðu á götunni, og þeim var hent út á guð og gaddinn. Katrín Jakobsdóttir varði þessar breytingar í pontu á Alþingi, sem sýndi hversu langt VG var tilbúið að ganga til að halda völdum. Hér varð til heimatilbúinn vandi, stjórnvöld sköpuðu neyðarástand á götum úti með því að svipta fólk skjóli, og notuðu svo það ástand sem afsökun til að kalla eftir stofnun lokaðra búða, sem eru í raun ekkert annað en fangabúðir.
Niðurstaðan varð því þessi. Það er klassískt pólitískt bragð að búa til ytri óvin eins og flóttafólk þegar innri vandamál, spilling, efnahagsstjórn og spillt bankasala eru að sliga ríkisstjórnina. Það var alveg sama þótt bent væri á að stærsti hluti flóttafólks væri fólk frá Úkraínu og Venesúela, það var endalaust bent á tölfræði, en það skipti i raun engu máli; sálfræðihernaður ákveðinna fjölmiðla, talpunktar ákveðna stjórnmálmanna og hlaðvarpa var búinn að móta umræðuna. Allir þeir flokkar sem bentu á þetta á þingi, eins og til dæmis Píratar, voru jarðaðir í kosningunum í nóvember 2024 af því að það var búið til það narrative um þá að þeir væru að kalla eftir opnum landamærum. Þeir voru jafnvel kallaðir föðurlandssvikarar og hvaðeina, sem var alls ekki rétt (auðvitað spiluðu innri átök og margt annað inn í þar líka).
Svona sjáum við nákvæmlega hvernig framing, eða á íslensku skoðanamótun, og hreinlega sálfræðihernaður fjölmiðla og stjórnmálamanna virka í reynd.
Við sáum líka flokka eins og Samfylkinguna og Viðreisn taka algjöra U-beygju í þessum málum til þess að eiga möguleika á að komast til valda. Þeir pössuðu sig á því að ræða þessi mál eins lítið og hægt var í kosningabaráttunni 2024 til að fela þessa stefnubreytingu.
Þetta svokallaða "vandamál“ á landamærunum var að mörgu leyti tilbúningur í boði stjórnvalda, og fleiri sem héldu því á lofti, þetta var pólitísk sýndarmennska til að afvegaleiða athyglina frá óvinsælli ríkisstjórn sem hafði brugðist almenningi í einu og öllu. Vandamálið var ekki fólkið sem kom hingað til að leita sér skjóls, heldur algjör tregða ríkisvaldsins til að byggja upp innviði og halda utan um hlutina á mannúðlegan hátt.
En sálfræðihernaðurinn virkaði (ég kýs að kalla þetta ákveðin sálfræðihernað, en það er má alveg deila um það). Þessi hannaða krísa ýtti stóru stjórnarandstöðuflokkunum, eins og Samfylkingunni og Viðreisn, út í horn. Þeir urðu svo hræddir við að missa fylgi og skemma fyrir sér mögulega valdastóla að þeir hreinlega þorðu ekki lengur að sýna lágmarks mannúð. Í stað þess að standa í lappirnar og fletta ofan af þessu leikriti ríkisstjórnarinnar gáfu þeir eftir, tóku U-beygju og skriðu með straumnum. And here we are.
Vissulega má líka alveg deila um það hvort þetta hafi hreinlega verið þeirra skoðun allan tímann og hitt hafi bara verið leikrit fyrir kjósendur, hrein sýndarmennska á meðan það kostaði ekkert fylgi. Ég ætla ekki að dæma um það, en ég sé hins vegar sterk tengsl við þessa tímalínu. Svo spilaði innflutt menningarstríð auðvitað stóran þátt í þessu líka, svo það sé alveg haldið til haga. Svo samfélagsmiðlar og kynslóðir sem komu illa út úr covid osfv.
Vonandi verður þetta einhvern tímann gert upp, en ég efast um það.